ΠΕΡΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · ΧΡΟΝΙΚΟ IV ΑΠΟ X
Ερανσάχρ
Ισότιμη της Ρώμης στην Ανατολή: η ζωροαστρική Περσία από τον Αρντασίρ ως την αραβική κατάκτηση.
.jpg?width=1024)
ΑΡΝΤΑΣΙΡ Α΄ΠΟΛΙΤΙΚΑ
Ο Αρντασίρ Α΄ ανατρέπει τους Πάρθους και διακηρύσσει μια αναγεννημένη περσική αυτοκρατορία με έδρα την Κτησιφώντα.
Ονομασμένος από τον πρόγονό του Σασάν, ο Αρντασίρ μετέτρεψε τη χαλαρή παρθική συνομοσπονδία σε ένα γραφειοκρατικό κράτος, ανύψωσε τον Ζωροαστρισμό σε κρατική θρησκεία και ανέτρεχε στους Αχαιμενίδες ως πρότυπα. Η αυτοκρατορία του θα άντεχε πάνω από τέσσερις αιώνες ως η υπερδύναμη της Ανατολής.
ΣΑΠΩΡ Α΄ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ
Ο Σαπώρ Α΄ νικά και αιχμαλωτίζει τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Βαλεριανό στην Έδεσσα, μια πρωτοφανής ταπείνωση για τη Ρώμη.
Ο Σαπώρ γιόρτασε τον θρίαμβό του επί τριών αυτοκρατόρων — του Γορδιανού, του Φιλίππου και του Βαλεριανού — σε μνημειακά βραχογλυπτά στο Νακς-ε Ρουστάμ και σε μια καυχησιάρικη τρίγλωσση επιγραφή. Ο Βαλεριανός λέγεται πως πέθανε στην αιχμαλωσία, ενώ η εκτόπιση Ρωμαίων αιχμαλώτων βοήθησε να χτιστούν πόλεις και το μεγάλο φράγμα του Σουστάρ.
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ
Ο προφήτης Μάνης κηρύσσει μια νέα οικουμενική πίστη στην αυλή των Σασανιδών, συνδυάζοντας ζωροαστρικές, χριστιανικές και βουδιστικές ιδέες.
Ο Μανιχαϊσμός δίδασκε έναν απόλυτο δυϊσμό φωτός και σκότους και εξαπλώθηκε από τον Ατλαντικό ως την Κίνα. Ανεκτός υπό τον Σαπώρ, ο Μάνης εκτελέστηκε αργότερα υπό την πίεση του ιερατείου, όμως η θρησκεία του θα ταλαιπωρούσε αυτοκράτορες και πάπες επί χίλια χρόνια και θα χάριζε στον κόσμο τη λέξη «μανιχαϊστικός».
._Seal_with_figure_of_Mani,_possibly_3rd_century_CE,_possibly_Irak._Cabinet_des_M%C3%A9dailles,_Paris.jpg?width=1024)
ΣΑΠΩΡ Β΄ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ
Στεμμένος πριν καν γεννηθεί, ο Σαπώρ Β΄ βασιλεύει εβδομήντα χρόνια, ανακτώντας εδάφη από τη Ρώμη και εδραιώνοντας τη ζωροαστρική ορθοδοξία.
Οι πόλεμοι του Σαπώρ Β΄ προκάλεσαν τη μοιραία περσική εκστρατεία του αυτοκράτορα Ιουλιανού το 363, μετά την οποία η Ρώμη παραχώρησε τη Νίσιβη και την Αρμενία. Επί των ημερών του συντάχθηκε η Αβέστα και διαμορφώθηκε μια κρατική εκκλησία, ενώ οι χριστιανοί εντός της αυτοκρατορίας — ύποπτοι πλέον ως ομόθρησκοι της Ρώμης — αντιμετώπισαν διωγμούς.
ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ
Ο μεταρρυθμιστής Μαζντάκ κηρύσσει ένα ριζοσπαστικό δόγμα κοινοκτημοσύνης, κερδίζοντας τη βασιλική εύνοια πριν από μια βίαιη αντίδραση.
Το κίνημα του Μαζντάκ, που για ένα διάστημα υποστηρίχθηκε από τον βασιλιά Καβάντ Α΄, αμφισβήτησε την ισχύ της αριστοκρατίας και του ιερατείου με εκκλήσεις για μοιρασιά του πλούτου. Συνετρίβη σε μια σφαγή γύρω στο 528, όμως η αναταραχή που προκάλεσε ώθησε το κράτος προς τις σαρωτικές μεταρρυθμίσεις της επόμενης βασιλείας.
ΧΟΣΡΟΗΣ Α΄ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ
Ο Χοσρόης Α΄ μεταρρυθμίζει τη φορολογία και τον στρατό, προστατεύει τα γράμματα και ανεβάζει την Αυτοκρατορία των Σασανιδών στο πολιτιστικό της απόγειο.
Ο Χοσρόης Ανουσιρβάν («της αθάνατης ψυχής») μνημονεύεται ως το πρότυπο του δίκαιου βασιλιά. Υποδέχτηκε Έλληνες φιλοσόφους που έφευγαν μετά το κλείσιμο της Ακαδημίας από τον Ιουστινιανό, χρηματοδότησε μεταφράσεις από τα σανσκριτικά και τα ελληνικά, και ίδρυσε την ακαδημία του Γκοντεσαπούρ, ένα μεγάλο κέντρο ιατρικής που βοήθησε να μεταδοθεί η αρχαία γνώση στον ισλαμικό κόσμο.
ΧΟΣΡΟΗΣ Α΄ΠΟΛΙΤΙΚΑ
Δυνάμεις των Σασανιδών επεμβαίνουν στη νότια Αραβία και εκδιώκουν τους Αιθίοπες, επεκτείνοντας την περσική ισχύ ως τον Ινδικό Ωκεανό.
Στο απόγειο της εμβέλειάς της η αυτοκρατορία άγγιζε τρεις θάλασσες και έλεγχε μεγάλο μέρος του εμπορίου ανάμεσα στη Μεσόγειο και την Ασία. Την ίδια εποχή, κατά την παράδοση, ο Προφήτης Μωάμεθ γεννήθηκε μακριά στον νότο, στη Μέκκα — ο κόσμος μέσα στον οποίο θα γεννιόταν σύντομα το Ισλάμ ήταν ένας κόσμος κυριαρχούμενος από την Περσία και το Βυζάντιο.
ΧΟΣΡΟΗΣ Β΄ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ
Στην τελευταία μεγάλη περσική επίθεση, οι στρατοί των Σασανιδών καταλαμβάνουν τη Συρία, την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο και αρπάζουν τον Τίμιο Σταυρό.
Ο Χοσρόης Β΄ Παρβίζ κατέλαβε τις πλουσιότερες επαρχίες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και έφτασε ως τα ίδια τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Για μια στιγμή φάνηκε πως η παλαιά αχαιμενιδική αυτοκρατορία είχε αποκατασταθεί — όμως η προσπάθεια είχε εξαντλήσει και τις δύο μεγάλες δυνάμεις και τις άφησε θανάσιμα αποδυναμωμένες μπροστά σε μια απρόβλεπτη θύελλα από την έρημο.
ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ
Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Ηράκλειος εισχωρεί βαθιά στην Περσία, και ο Χοσρόης Β΄ ανατρέπεται και σκοτώνεται μέσα σε εμφύλιο πόλεμο.
Η τολμηρή αντεπίθεση του Ηράκλειου νίκησε στη Νινευή το 627 και ανάγκασε την Περσία να παραδώσει τις κατακτήσεις της. Ο Χοσρόης δολοφονήθηκε από τον ίδιο του τον γιο, και ακολούθησε μια δεκαετία πραξικοπημάτων και επιδημιών που συνέτριψαν το κράτος των Σασανιδών ακριβώς τη στιγμή που μια νέα δύναμη ανερχόταν στην Αραβία.
Η ΑΡΑΒΙΚΗ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ
Άραβες μουσουλμανικοί στρατοί καταστρέφουν την κύρια δύναμη των Σασανιδών στην αλ-Καντισίγια, ανοίγοντας τον δρόμο για την Κτησιφώντα.
Έπειτα από μια σκληρή μάχη κοντά στον Ευφράτη, οι Άραβες συνέτριψαν τον αυτοκρατορικό στρατό και σύντομα κατέλαβαν την πρωτεύουσα, αρπάζοντας τους θρυλικούς θησαυρούς της. Η εξαντλημένη αυτοκρατορία, στραγγισμένη από τον βυζαντινό πόλεμο και το εσωτερικό χάος, δεν μπόρεσε να αντισταθεί στους πειθαρχημένους, εμπνευσμένους από την πίστη στρατούς του νέου Χαλιφάτου.
_f._602r).jpg?width=1024)
Η ΑΡΑΒΙΚΗ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗΠΟΛΙΤΙΚΑ
Ο τελευταίος Σασανίδης βασιλιάς σκοτώνεται στη Μερβ ενώ διαφεύγει, τερματίζοντας τέσσερις αιώνες περσικής αυτοκρατορίας.
Ο Γιαζντγκέρντ Γ΄ περιπλανήθηκε στο καταρρέον κράτος του αναζητώντας συμμάχους και δολοφονήθηκε από έναν μυλωνά. Ο γιος του κατέφυγε στην Κίνα. Το κράτος των Σασανιδών είχε χαθεί, όμως η διοίκηση, η τέχνη και τα αυλικά του ιδεώδη απορροφήθηκαν από τους κατακτητές — η Περσία ηττήθηκε στον πόλεμο, ωστόσο θα ξαναδιαμόρφωνε τον ίδιο τον ισλαμικό πολιτισμό.
Ακόμη 2 εγγραφές, 636 μ.Χ. – 651 μ.Χ.
