Οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι

Ο Ναπολέων στέφεται Αυτοκράτορας

Στις 2 Δεκεμβρίου, στην Παναγία των Παρισίων και ενώπιον του Πάπα Πίου Ζ΄, ο Ναπολέων παίρνει το στέμμα από την Αγία Τράπεζα και το τοποθετεί μόνος του στο κεφάλι του, έπειτα στέφει την Ιωσηφίνα αυτοκράτειρα. Η Γαλλική Δημοκρατία γίνεται Γαλλική Αυτοκρατορία. Ο Νταβίντ απαθανατίζει τη σκηνή σε καμβά εννέα μέτρων.

Η στέψη ήταν σκηνοθετημένη ώστε να συγκολλήσει τη νομιμότητα της παλαιάς μοναρχίας με την κυριαρχία της Επανάστασης: ο Πάπας ευλόγησε, αλλά ο Αυτοκράτορας στέφθηκε μόνος του. Μέσα σε μήνες μια νέα αριστοκρατία, η Λεγεώνα της Τιμής και το τελετουργικό της αυτοκρατορικής αυλής θα περιέβαλλαν τον Κορσικανό αξιωματικό του πυροβολικού με τα σύμβολα μιας δυναστείας. Ο Μπετόβεν, μαθαίνοντάς το, έσβησε την αφιέρωση της Ηρωικής του συμφωνίας.

Ο Νέλσον καταστρέφει τους στόλους στο Τραφάλγκαρ

Στις 21 Οκτωβρίου, ανοιχτά του ακρωτηρίου Τραφάλγκαρ, ο ναύαρχος Νέλσον δίνει το σύνθημα «Η Αγγλία περιμένει ότι κάθε άνδρας θα κάνει το καθήκον του» και οδηγεί τις φάλαγγές του μέσα από τη γαλλοϊσπανική γραμμή. Δεκαοκτώ από τα τριάντα τρία πλοία του Βιλνέβ αιχμαλωτίζονται ή καταστρέφονται· ούτε ένα βρετανικό σκάφος δεν χάνεται. Ο Νέλσον, χτυπημένος στο κατάστρωμα του Victory, πεθαίνει τη στιγμή της νίκης. Η Βρετανία θα κυριαρχεί στις θάλασσες για έναν αιώνα.

Το Τραφάλγκαρ τερμάτισε οριστικά την ελπίδα του Ναπολέοντα να εισβάλει στην Αγγλία και επιβεβαίωσε την κυριαρχία του Βασιλικού Ναυτικού που θα επέβαλλε τον αποκλεισμό της ηπείρου για τα επόμενα δέκα χρόνια. Στερημένος τη θάλασσα, ο Ναπολέων γύρισε την πλάτη στο στρατόπεδο της Βουλώνης και οδήγησε τη Μεγάλη Στρατιά ανατολικά κατά της Αυστρίας και της Ρωσίας — μια στρατηγική στροφή που θα τον οδηγούσε στον μεγαλύτερο θρίαμβό του μέσα σε επτά εβδομάδες.

Η Μάχη των Τριών Αυτοκρατόρων

Στις 2 Δεκεμβρίου, την πρώτη επέτειο της στέψης του, ο Ναπολέων παρασύρει τον αυστρορωσικό στρατό στα υψώματα του Πράτσεν πάνω από το Αούστερλιτς και τον διχοτομεί με ένα πλήγμα στο κέντρο. Προσποιούμενος αδυναμία στη δεξιά του πτέρυγα, συντρίβει την αριστερή πτέρυγα των συμμάχων πάνω στις παγωμένες λίμνες. Είναι το αριστούργημα της σταδιοδρομίας του· ο Τρίτος Συνασπισμός καταρρέει και η Αυστρία ζητά ειρήνη στο Πρέσμπουργκ.

Το Αούστερλιτς ήταν η τέλεια μάχη ελιγμών, και ξανασχεδίασε τον χάρτη της Ευρώπης. Μέσα σε οκτώ μήνες η χιλιόχρονη Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία διαλύθηκε· στη θέση της ο Ναπολέων ύψωσε τη Συνομοσπονδία του Ρήνου υπό την προστασία του. Ο Φραγκίσκος Β΄ απέθεσε το αυτοκρατορικό στέμμα του Καρλομάγνου και κράτησε μόνο εκείνο της Αυστρίας. Η παλαιά τάξη της κεντρικής Ευρώπης είχε παρέλθει.

Η Πρωσία εκμηδενίζεται σε μία μέρα

Στις 14 Οκτωβρίου ο στρατός του Φρειδερίκου του Μεγάλου, αμεταρρύθμιστος από τον θάνατό του, καταστρέφεται στις δίδυμες μάχες της Ιένα και του Άουερστεντ. Ο Ναπολέων μπαίνει στο Βερολίνο στις 27 Οκτωβρίου. Από την πρωσική πρωτεύουσα εκδίδει το Διάταγμα του Βερολίνου της 21ης Νοεμβρίου, διακηρύσσοντας το Ηπειρωτικό Σύστημα: ολόκληρη η Ευρώπη κλείνει για το βρετανικό εμπόριο.

Η ταπείνωση της Ιένα θα υποκινούσε τις μεταρρυθμίσεις των Σαρνχορστ, Γκναϊζενάου και Στάιν που ανοικοδόμησαν την Πρωσία στο κράτος που επέστρεψε στο Βατερλώ. Το Ηπειρωτικό Σύστημα, εν τω μεταξύ, ήταν ο οικονομικός πόλεμος του Ναπολέοντα κατά της Βρετανίας — μια απόπειρα να γονατίσει το «έθνος των καταστηματαρχών» στραγγαλίζοντας το εμπόριό του. Αντ' αυτού θα στραγγάλιζε τα λιμάνια της Ευρώπης, θα γεννούσε λαθρεμπόριο και δυσαρέσκεια, και θα έσερνε τον Αυτοκράτορα στην Ισπανία και τη Ρωσία για να το επιβάλει.

Οι σχεδίες στον Νιέμεν

Μετά την αιματηρή ισοπαλία του Έιλάου τον Φεβρουάριο και την αποφασιστική νίκη του Φρίντλαντ τον Ιούνιο, ο Τσάρος Αλέξανδρος Α΄ ζητά ειρήνη. Στις 7 Ιουλίου, πάνω σε μια σχεδία αγκυροβολημένη στη μέση του ποταμού Νιέμεν στο Τιλσίτ, οι δύο αυτοκράτορες συναντώνται και μοιράζονται την Ευρώπη. Η Ρωσία προσχωρεί στο Ηπειρωτικό Σύστημα· η Πρωσία απογυμνώνεται από τα μισά της εδάφη. Ο Ναπολέων στέκει στην κορυφή της δύναμής του.

Η Δευτέρα του Μαΐου και ο Πόλεμος της Χερσονήσου

Έχοντας παρασύρει τους Βουρβώνους σε παραίτηση και τοποθετώντας τον αδελφό του Ιωσήφ στον ισπανικό θρόνο, ο Ναπολέων προκαλεί την εξέγερση της Δευτέρας του Μαΐου στη Μαδρίτη στις 2 Μαΐου, που καταπνίγεται από το ιππικό του Μυρά και απαθανατίζεται από τον Γκόγια. Αλλά ολόκληρη η χώρα ξεσηκώνεται σε ανταρτοπόλεμο. Τον Ιούλιο ένας γαλλικός στρατός παραδίδεται στο Μπαϊλέν — η πρώτη συνθηκολόγηση της Αυτοκρατορίας σε ανοιχτό πεδίο.

Η Ισπανία έδωσε στη Βρετανία το προγεφύρωμα που της έλειπε. Ο σερ Άρθουρ Ουέλσλι — ο μελλοντικός Δούκας του Ουέλινγκτον — αποβιβάστηκε στην Πορτογαλία τον Αύγουστο, και επί έξι χρόνια ένας αγγλοπορτογαλικός στρατός και οι Ισπανοί αντάρτες αιμορραγούσαν τους Γάλλους. Ο Ναπολέων το αποκαλούσε «ισπανικό έλκος» του· καθήλωσε ένα τέταρτο του εκατομμυρίου αυτοκρατορικών στρατιωτών, δίδαξε στην Ευρώπη ότι η Μεγάλη Στρατιά μπορούσε να νικηθεί, και δεν επουλώθηκε ποτέ ώσπου τελείωσε ο πόλεμος.

Η Αυστρία νικιέται ξανά στο Βάγκραμ

Ενθαρρυμένη από την Ισπανία, η Αυστρία ανανεώνει τον πόλεμο και ανακόπτει τον Ναπολέοντα στο Άσπερν-Έσλινγκ τον Μάιο — την πρώτη προσωπική του ήττα. Αλλά στις 5-6 Ιουλίου, στη μεγαλύτερη μάχη που έχει δοθεί ως τότε στην Ευρώπη, μισό εκατομμύριο άνδρες συγκρούονται στο Βάγκραμ έξω από τη Βιέννη. Ο Ναπολέων νικά, και ακολουθεί η Ειρήνη του Σένμπρουν. Για να τη σφραγίσει, διαζευγνύεται την Ιωσηφίνα και νυμφεύεται την αρχιδούκισσα Μαρία-Λουίζα της Αυστρίας.

Η Μεγάλη Στρατιά διαβαίνει τον Νιέμεν

Στις 24 Ιουνίου, οργισμένος από την εγκατάλειψη του Ηπειρωτικού Συστήματος από τη Ρωσία, ο Ναπολέων οδηγεί τον μεγαλύτερο στρατό που έχει δει ποτέ η Ευρώπη — περίπου 600.000 άνδρες είκοσι εθνών — πέρα από τον Νιέμεν μέσα στη Ρωσία. Οι Ρώσοι αρνούνται τη μάχη και υποχωρούν, καίγοντας τη γη πίσω τους. Η αιματηρή, αναποφάσιστη σφαγή του Μποροντινό στις 7 Σεπτεμβρίου ανοίγει τον δρόμο για τη Μόσχα.

Η Μόσχα καίγεται και η Μεγάλη Στρατιά χάνεται

Ο Ναπολέων μπαίνει στη Μόσχα στις 14 Σεπτεμβρίου και τη βρίσκει έρημη και παραδομένη στις φλόγες. Αφού περιμένει πέντε εβδομάδες για μια ειρήνη που δεν έρχεται ποτέ, διατάζει την υποχώρηση στις 19 Οκτωβρίου. Ο χειμώνας, η πείνα και οι Κοζάκοι μετατρέπουν την αποχώρηση σε καταστροφή· στη διάβαση του Μπερεζίνα στα τέλη Νοεμβρίου ο στρατός σχεδόν εκμηδενίζεται. Από τους άνδρες που διέβησαν τον Νιέμεν τον Ιούνιο, μόλις ένας στους δέκα επιστρέφει.

Η ρωσική καταστροφή ήταν το σημείο καμπής της εποχής. Ο μύθος της ναπολεόντειας αήττητης ισχύος πέθανε στο χιόνι μαζί με μισό εκατομμύριο άνδρες. Καθώς ο Αυτοκράτορας έτρεχε μπροστά με έλκηθρο για να σηκώσει νέο στρατό στο Παρίσι, όλη η Ευρώπη αναθάρρησε. Η Πρωσία άλλαξε στρατόπεδο στη Σύμβαση του Τάουρογκεν· ως την άνοιξη του 1813 βρισκόταν σε εξέλιξη ένας Πόλεμος της Απελευθέρωσης, και ο συνασπισμός που θα τον κατέστρεφε σχηματιζόταν για τελευταία φορά.

Λειψία

Από τις 16 ως τις 19 Οκτωβρίου, στη Λειψία, οι στρατοί της Ρωσίας, της Πρωσίας, της Αυστρίας και της Σουηδίας — περίπου 350.000 άνδρες — περικυκλώνουν τους 200.000 του Ναπολέοντα. Είναι η μεγαλύτερη μάχη στην Ευρώπη πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Συντετριμμένος και εγκαταλελειμμένος από τους Γερμανούς συμμάχους του, ο Αυτοκράτορας υποχωρεί πέρα από τον Ρήνο με έναν τσακισμένο στρατό. Η Γερμανία χάνεται· ο πόλεμος μεταφέρεται στα σύνορα της Γαλλίας.

Το Παρίσι πέφτει και ο Ναπολέων παραιτείται για την Έλβα

Παρά μια λαμπρή αμυντική εκστρατεία στη Γαλλία, ο Ναπολέων συντρίβεται από την υπεροχή σε αριθμούς. Οι σύμμαχοι μπαίνουν στο Παρίσι στις 31 Μαρτίου. Εγκαταλελειμμένος από τους στρατάρχες του, ο Αυτοκράτορας παραιτείται άνευ όρων στο Φοντενμπλώ στις 6 Απριλίου. Με τη Συνθήκη του Φοντενμπλώ κρατά τον τίτλο του Αυτοκράτορα και του δίνεται το μικροσκοπικό μεσογειακό νησί της Έλβας για να κυβερνά· ο Βουρβώνος Λουδοβίκος ΙΗ΄ αποκαθίσταται στον θρόνο της Γαλλίας.

Η πτήση του αετού

Στην 1η Μαρτίου ο Ναπολέων αποβιβάζεται κοντά στις Κάννες με χίλιους άνδρες και βαδίζει βόρεια. Τα στρατεύματα που στέλνονται να τον συλλάβουν αυτομολούν στον παλιό τους διοικητή στη Γκρενόμπλ· ο στρατάρχης Νέυ, που υποσχέθηκε να τον φέρει πίσω σε σιδερένιο κλουβί, τον αγκαλιάζει αντ' αυτού. Στις 20 Μαρτίου ο Λουδοβίκος ΙΗ΄ διαφεύγει και ο Ναπολέων ξαναμπαίνει στο Κεραμεικό. Το Συνέδριο της Βιέννης τον κηρύσσει εκτός νόμου, και η Ευρώπη κινητοποιείται για έναν τελευταίο πόλεμο.

Η τελευταία ημέρα της Αυτοκρατορίας

Στις 18 Ιουνίου, σε ένα λασπωμένο πεδίο στο Βέλγιο, ο Ναπολέων εξαπολύει τον στρατό του κατά της αγγλοσυμμαχικής γραμμής του Ουέλινγκτον στο Βατερλώ. Τα βρετανικά τετράγωνα αντέχουν σε μια μακρά ημέρα εφόδων ιππικού. Το βράδυ οι Πρώσοι του Μπλύχερ φτάνουν στη γαλλική δεξιά πτέρυγα· η Αυτοκρατορική Φρουρά, που στέλνεται μπροστά σε τελευταία επίθεση, συντρίβεται. «La Garde recule» — και ο στρατός διαλύεται σε άτακτη φυγή. Είναι το τέλος.

Ο Ναπολέων παραιτήθηκε για δεύτερη φορά στις 22 Ιουνίου και παραδόθηκε στους Βρετανούς επί του HMS Bellerophon, ρίχνοντας τον εαυτό του, όπως το έθεσε, στο έλεος του πιο σταθερού του εχθρού. Δεν θα υπήρχε Έλβα αυτή τη φορά: οι σύμμαχοι τον εξόρισαν στην Αγία Ελένη, έναν ηφαιστειογενή βράχο στον Νότιο Ατλαντικό, όπου πέθανε το 1821. Η Δεύτερη Συνθήκη των Παρισίων τον Νοέμβριο του 1815 και ο διακανονισμός του Συνεδρίου της Βιέννης αποκατέστησαν την ισορροπία της Ευρώπης και άνοιξαν έναν αιώνα χωρίς γενικευμένο πόλεμο.