Ο Εκατονταετής Πόλεμος

Η Αγγλία κερδίζει τη θάλασσα στο Σλάις

Στις 24 Ιουνίου, στο πολυσύχναστο δέλτα του Ζβιν κοντά στο Σλάις, ο Εδουάρδος Γ΄ καταστρέφει τον γαλλικό στόλο, βυθίζοντας ή αιχμαλωτίζοντας σχεδόν κάθε πλοίο. Η νίκη δίνει στην Αγγλία τον έλεγχο της Μάγχης για μια γενιά και εξασφαλίζει ότι ο πόλεμος θα δοθεί σε γαλλικό, όχι αγγλικό, έδαφος. Την ίδια χρονιά ο Εδουάρδος συνενώνει τους χρυσούς κρίνους της Γαλλίας με τους λεοπαρδάλεις της Αγγλίας και αυτοανακηρύσσεται Βασιλιάς της Γαλλίας.

Το μακρύ τόξο θριαμβεύει στο Κρεσί

Στις 26 Αυγούστου, κοντά στο Κρεσί στο Πονθιέ, ο αριθμητικά κατώτερος στρατός του Εδουάρδου Γ΄ εκμηδενίζει το άνθος του γαλλικού ιπποτισμού. Συγκεντρωμένοι Άγγλοι και Ουαλοί τοξότες με μακρύ τόξο, βάλλοντας από προετοιμασμένες θέσεις σε χαμηλό ύψωμα, θερίζουν τη μία έφοδο των Γάλλων ιπποτών μετά την άλλη. Ο τυφλός βασιλιάς Ιωάννης της Βοημίας οδηγείται στη μάχη για να πεθάνει· ο Μαύρος Πρίγκιπας, δεκαέξι ετών, κερδίζει τα σπιρούνια του. Είναι καταστροφή για τη Γαλλία και αποκάλυψη για την Ευρώπη.

Το μακρύ τόξο μπορούσε να εκτοξεύσει βέλη πολύ ταχύτερα απ' όσο μπορούσε να οπλιστεί μια βαλλίστρα, και οι σουβλερές αιχμές του διαπερνούσαν την αλυσιδωτή πανοπλία από απόσταση. Απέναντι σε πεζούς Άγγλους οπλίτες και σε μια καταιγίδα βελών, η έφοδος του ιππικού που κυριαρχούσε στο πεδίο της μάχης επί τρεις αιώνες συνετρίβη. Το ότι απλοί άνθρωποι με ένα φθηνό ξύλινο τόξο μπορούσαν να ρίξουν πανοπλισμένους ευγενείς είχε ένα κοινωνικό νόημα που κανείς δεν αγνόησε.

Το Καλαί παραδίδεται

Μετά από πολιορκία έντεκα μηνών, το λιμάνι του Καλαί, εξαντλημένο από την πείνα, παραδίδεται στις 3 Αυγούστου. Κατά την παράδοση, έξι από τους επιφανέστερους αστούς του βγαίνουν ξυπόλυτοι, με σχοινιά στον λαιμό, προσφέροντας τη ζωή τους για την πόλη — και σώζονται μόνο χάρη στις ικεσίες της βασίλισσας Φιλίππας. Το Καλαί γίνεται αγγλικός θύλακας και πύλη προς τη Γαλλία, και θα παραμείνει αγγλικό επί διακόσια χρόνια. Μέσα σε λίγους μήνες ο Μαύρος Θάνατος σαρώνει, και ο πόλεμος σταματά μπροστά σε έναν κοινό θάνατο.

Ένας βασιλιάς αιχμαλωτίζεται στο Πουατιέ

Στις 19 Σεπτεμβρίου, ο Μαύρος Πρίγκιπας, κάνοντας επιδρομή προς τον βορρά από την Ακουιτανία, αναγκάζεται σε μάχη κοντά στο Πουατιέ. Για άλλη μια φορά το μακρύ τόξο και η πεζή αγγλική γραμμή συντρίβουν έναν πολύ μεγαλύτερο γαλλικό στρατό — και αυτή τη φορά ο ίδιος ο βασιλιάς Ιωάννης Β΄ της Γαλλίας αιχμαλωτίζεται και μεταφέρεται θριαμβευτικά στο Λονδίνο. Ακέφαλη και ταπεινωμένη, η Γαλλία διαλύεται μέσα στη λαϊκή οργή της Ζακερί και στην εξέγερση του Ετιέν Μαρσέλ στο Παρίσι.

Η ειρήνη του Μπρετινί

Στις 8 Μαΐου, η Συνθήκη του Μπρετινί παραχωρεί στον Εδουάρδο Γ΄ μια διευρυμένη Ακουιτανία με πλήρη κυριαρχία και τεράστια λύτρα για τον βασιλιά Ιωάννη, με αντάλλαγμα την παραίτηση από τη διεκδίκηση του γαλλικού στέμματος. Είναι το ανώτατο σημείο της αγγλικής τύχης. Ωστόσο οι επίσημες παραιτήσεις δεν ανταλλάσσονται ποτέ, και μέσα σε μια δεκαετία ο Κάρολος Ε΄ της Γαλλίας, με τη βοήθεια του κονεστάβλου του Μπερτράν ντυ Γκεσκλέν, ανακτά υπομονετικά σχεδόν το σύνολό της αρνούμενος την ανοιχτή μάχη.

Ο Ερρίκος Ε΄ και το πεδίο του Αζενκούρ

Στις 25 Οκτωβρίου — την ημέρα του Αγίου Κρισπίνου — ο Ερρίκος Ε΄ της Αγγλίας, με τον στρατό του άρρωστο και συντριπτικά κατώτερο αριθμητικά, συναντά ένα μεγάλο γαλλικό εκστρατευτικό σώμα σε ένα στενό, βρεγμένο από τη βροχή πεδίο ανάμεσα στο Αζενκούρ και το Τραμεκούρ. Οι Γάλλοι οπλίτες, στριμωγμένοι και βυθισμένοι στη βαθιά λάσπη, θερίζονται από το μακρύ τόξο και αποτελειώνονται με σφυριά και εγχειρίδια. Χιλιάδες πεθαίνουν ή αιχμαλωτίζονται ενώ οι αγγλικές απώλειες είναι ασήμαντες. Η νίκη ξανανοίγει τον πόλεμο και καθιστά τον Ερρίκο διαιτητή της μοίρας της Γαλλίας.

Η ευκαιρία του Ερρίκου ήταν η ίδια η καταστροφή της Γαλλίας. Ο βασιλιάς Κάρολος ΣΤ΄ βυθίστηκε σε επαναλαμβανόμενη παραφροσύνη, και το βασίλειό του σπαρασσόταν σε εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στις παρατάξεις των Αρμανιάκ και των Βουργουνδών. Με συμμάχους τους Βουργουνδούς, ο Ερρίκος κατέκτησε τη Νορμανδία και προήλασε προς το Παρίσι. Η μάχη θα απαθανατιζόταν από τον Σαίξπηρ ως το κατόρθωμα μιας αδελφότητας, όμως το δίδαγμά της ήταν το ίδιο με του Κρεσί: πειθαρχία, έδαφος και τόξο.

Η Συνθήκη της Τρουά αποκληρώνει τον Δελφίνο

Στις 21 Μαΐου, με το Παρίσι και τον βορρά στα χέρια του Ερρίκου Ε΄ και των Βουργουνδών συμμάχων του, ο παράφρων Κάρολος ΣΤ΄ σφραγίζει τη Συνθήκη της Τρουά. Ο Ερρίκος νυμφεύεται την κόρη του Καρόλου, Αικατερίνη, και αναγνωρίζεται ως αντιβασιλέας και διάδοχος του θρόνου της Γαλλίας, ενώ ο Δελφίνος Κάρολος αποκληρώνεται ως νόθος. Για μια στιγμή τα δύο στέμματα φαίνονται προορισμένα να αναπαυθούν πάνω σε ένα και μόνο αγγλικό μέτωπο.

Η Ιωάννα της Λωρραίνης λύνει την πολιορκία της Ορλεάνης

Τόσο ο Ερρίκος Ε΄ όσο και ο Κάρολος ΣΤ΄ πέθαναν το 1422, αφήνοντας τον βρέφος ακόμη Ερρίκο ΣΤ΄ να ανακηρυχθεί βασιλιάς της Αγγλίας και της Γαλλίας, ενώ ο αποκληρωμένος Δελφίνος κρατούσε μόνο τα εδάφη νότια του Λίγηρα. Ως το 1429 οι Άγγλοι πολιορκούν την Ορλεάνη, την πύλη προς το βασίλειό του, και η υπόθεσή του μοιάζει σχεδόν χαμένη. Τότε η Ιωάννα της Λωρραίνης, μια αγρότισσα δεκαεπτά ετών από το Ντομρεμί, έρχεται στον Δελφίνο ισχυριζόμενη θεϊκή αποστολή να σώσει τη Γαλλία. Παίρνοντας στρατιώτες, μπαίνει στην Ορλεάνη και στις 8 Μαΐου διώχνει τους Άγγλους από τα οχυρά τους. Η παλίρροια του πολέμου αντιστρέφεται.

Η Ιωάννα έλεγε πως την καθοδηγούσαν οι φωνές αγίων. Μετά την Ορλεάνη οδήγησε τον Δελφίνο μέσα από εχθρική χώρα ως τη Ρενς, όπου στις 17 Ιουλίου 1429 χρίστηκε βασιλιάς Κάρολος Ζ΄ στον αρχαίο καθεδρικό των στέψεων — η ιερή τελετή που κατέστησε τη βασιλεία του αδιαμφισβήτητη. Περισσότερο από κάθε μάχη, η Ιωάννα έδωσε στους Γάλλους μια υπόθεση συγχρόνως εθνική και θρησκευτική, και την πίστη πως ο Θεός δεν τους είχε εγκαταλείψει.

Η Ιωάννα της Λωρραίνης καίγεται στο Ρουέν

Αιχμάλωτη των Βουργουνδών στην Κομπιένη το 1430 και πουλημένη στους Άγγλους, η Ιωάννα δικάζεται για αίρεση από εκκλησιαστικό δικαστήριο στο Ρουέν. Στις 30 Μαΐου καίγεται στην πυρά στην αγορά της πόλης, δεκαεννέα ετών. Οι εχθροί της σκοπεύουν να απαξιώσουν τον βασιλιά που έστεψε· αντ' αυτού δημιουργούν μια μάρτυρα. Ένα τέταρτο του αιώνα αργότερα η Εκκλησία ακυρώνει την καταδίκη της, και ο Κάρολος Ζ΄, που εκείνη έσωσε, εξακολουθεί να βασιλεύει. Το 1920 ανακηρύσσεται αγία.

Το Καστιγιόν τερματίζει τον πόλεμο

Στις 17 Ιουλίου, στο Καστιγιόν της Γασκώνης, ο έμπειρος Άγγλος διοικητής Τζον Τάλμποτ εφορμά εναντίον ενός οχυρωμένου γαλλικού στρατοπέδου γεμάτου κανόνια και σκοτώνεται καθώς ο στρατός του κατακερματίζεται από τα πυρά. Η Γασκώνη, αγγλική από την εποχή της Ελεονώρας της Ακουιτανίας τρεις αιώνες πριν, χάνεται. Καμία συνθήκη δεν σημαδεύει το τέλος· ο πόλεμος απλώς σταματά. Από όλη τη γαλλική κληρονομιά του, ο βασιλιάς της Αγγλίας κρατά πλέον μόνο το Καλαί, και η Γαλλία αναδύεται ενοποιημένη, συγκεντρωτική και οπλισμένη με το πρώτο μεγάλο βασιλικό πυροβολικό της Ευρώπης.

Ο μακρύς πόλεμος σφυρηλάτησε τα δύο έθνη που τον έδωσαν. Η Γαλλία συγκολλήθηκε σε ένα συγκεντρωτικό βασίλειο με μόνιμο στρατό και βασιλικό φόρο για να τον συντηρεί· η Αγγλία, απωθημένη πίσω στο νησί της, στράφηκε προς τη θάλασσα — και, σχεδόν αμέσως, εναντίον του εαυτού της στη δυναστική αιματοχυσία των Πολέμων των Ρόδων. Η εποχή του έφιππου ιππότη έκλεινε, και η εποχή της πυρίτιδας, των μόνιμων στρατών και του κυρίαρχου εθνικού κράτους είχε αρχίσει.