Η Ιταλική Αναγέννηση — Chronicon · Χρονικόν · Chronicon

ΤΡΕΤΣΕΝΤΟΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Οι Τοιχογραφίες του Τζιότο στο Παρεκκλήσι Σκροβένι

Ο Τζιότο ντι Μποντόνε ολοκληρώνει τον τοιχογραφικό κύκλο στην Πάδοβα, σπάζοντας τη βυζαντινή σύμβαση με έναν νέο νατουραλισμό που προαναγγέλλει την Αναγέννηση.

Τζιότο, Επιτάφιος Θρήνος, Παρεκκλήσι Σκροβένι, Πάδοβα · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Στέψη του Πετράρχη ως Δαφνοστεφανωμένου Ποιητή

Ο Φραντσέσκο Πετράρκα στέφεται δαφνοστεφανωμένος ποιητής στον Καπιτωλίνο Λόφο της Ρώμης, αναβιώνοντας μια αρχαία τιμή και εγκαινιάζοντας τον αναγεννησιακό ουμανισμό.

Προσωπογραφία του Φραντσέσκο Πετράρκα · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΔΙΚΩΝΠΟΛΙΤΙΚΑ

Ίδρυση της Τράπεζας των Μεδίκων

Ο Τζοβάνι ντι Μπίτσι ντε' Μέντιτσι ιδρύει την Τράπεζα των Μεδίκων στη Φλωρεντία, χτίζοντας τη χρηματοοικονομική βάση μιας δυναστείας που θα κυριαρχήσει στην αναγεννησιακή χορηγία τεχνών.

Μεταθανάτια προσωπογραφία του Τζοβάνι ντι Μπίτσι ντε' Μέντιτσι · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΚΟΥΑΝΤΡΟΤΣΕΝΤΟΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Διαγωνισμός για τις Θύρες του Βαπτιστηρίου της Φλωρεντίας

Ο Λορέντσο Γκιμπέρτι κερδίζει τον περίφημο διαγωνισμό για τον σχεδιασμό των χάλκινων βόρειων θυρών του Βαπτιστηρίου της Φλωρεντίας, νικώντας τον Φίλιππο Μπρουνελλέσκι.

Το ανάγλυφο διαγωνισμού του Λορέντσο Γκιμπέρτι, Η Θυσία του Ισαάκ, Μπαρτζέλλο, Φλωρεντία · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Ο Μπρουνελλέσκι Ολοκληρώνει τον Τρούλο του Καθεδρικού της Φλωρεντίας

Ο Φίλιππο Μπρουνελλέσκι ολοκληρώνει τον τρούλο της Σάντα Μαρία ντελ Φιόρε, ένα τεχνολογικό θαύμα και το καθοριστικό σύμβολο της Φλωρεντινής Αναγέννησης.

Ο καθεδρικός της Φλωρεντίας στεκόταν χωρίς στέγη πάνω από την οκταγωνική του διασταύρωση για πάνω από έναν αιώνα, όταν η Opera del Duomo, απελπισμένη για κάθε συμβατική λύση, αποδέχθηκε την πρόταση του Μπρουνελλέσκι να καλυφθεί με θόλο άνοιγμα σχεδόν σαράντα τριών μέτρων χωρίς συνεχές ξύλινο ικρίωμα. Ο σχεδιασμός του χρησιμοποιούσε διπλό κέλυφος: εσωτερικό δομικό τρούλο από οπτόπλινθο τοποθετημένο σε σχέδιο ψαροκόκαλου που επέτρεπε σε κάθε σειρά να κλειδώνει στη θέση της προτού στερεοποιηθεί το κονίαμα, και εξωτερικό κέλυφος που τον προστάτευε από τις καιρικές συνθήκες. Πέτρινες και σιδερένιες αλυσίδες έντασης ζώνωναν τη βάση για να αντισταθούν στις πλάγιες ωθήσεις, ενώ ειδικά κατασκευασμένα βοοκίνητα γερανοφόρα, αναστρέψιμα γρανάζια και εξέδρες σχεδιασμένα από τον ίδιο τον αρχιτέκτονα ανύψωναν περίπου τέσσερα εκατομμύρια οπτόπλινθους στο ύψος εργασίας. Καθαγιασμένος από τον πάπα Ευγένιο Δ' στις 25 Μαρτίου 1436, ο τρούλος ήταν ο μεγαλύτερος λιθόκτιστος θόλος που είχε ανεγερθεί ποτέ και παραμένει μέχρι σήμερα. Το περίγραμμά του χάρισε στη Φλωρεντία μια σιλουέτα τόσο αναγνωρίσιμη όσο εκείνη οποιασδήποτε αρχαίας πρωτεύουσας και διακήρυξε ότι η πόλη δεν είχε απλώς αναβιώσει την κλασική αρχιτεκτονική αλλά την είχε υπερβεί.

Ο τρούλος του Μπρουνελλέσκι πάνω από τη Σάντα Μαρία ντελ Φιόρε, Φλωρεντία · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΑΦΙΞΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΛΟΓΙΩΝΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Η Άλωση της Πόλης Φέρνει την Ελληνική Παιδεία στη Δύση

Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, Έλληνες λόγιοι και χειρόγραφα καταφεύγουν στην Ιταλία, τροφοδοτώντας τις ουμανιστικές σπουδές σε Φλωρεντία, Βενετία και Ρώμη.

Η μετανάστευση των Βυζαντινών διανοουμένων προς τη Δύση είχε αρχίσει δεκαετίες πριν το 1453, επιταχυνόμενη από τη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας του 1438-39, όπου μορφές όπως ο Γεμιστός Πλήθων μάγεψαν τον Κοσίμο ντε' Μέντιτσι με την προοπτική ενός ανανεωμένου πλατωνισμού. Η κατάκτηση της Πόλης από τον Μωάμεθ Β' μετέτρεψε τη ροή σε κατακλυσμό: ο καρδινάλιος Βησσαρίων, ο Έλληνας μητροπολίτης Νικαίας που είχε παραμείνει στην Ιταλία μετά τη σύνοδο, συγκέντρωσε υπό την προστασία του πρόσφυγες λογίους και κληροδότησε τη βιβλιοθήκη του από πάνω από επτακόσια ελληνικά χειρόγραφα στη Δημοκρατία της Βενετίας, όπου αποτέλεσε τον πυρήνα της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης. Δάσκαλοι όπως ο Ιωάννης Αργυρόπουλος, ο Θεόδωρος Γαζής, ο Δημήτριος Χαλκοκονδύλης και ο Ιανός Λάσκαρης κατέλαβαν έδρες ελληνικών στη Φλωρεντία, την Πάδοβα και το νέο Ελληνικό Γυμνάσιο της Ρώμης, ενώ ο Αλδινός Τύπος της Βενετίας από το 1495 άρχισε να τυπώνει τους Έλληνες κλασικούς για το ευρωπαϊκό αναγνωστικό κοινό. Το αποτέλεσμα ήταν η ανάκτηση του Πλάτωνα, των Ελλήνων Πατέρων, των δραματουργών και του μεγαλύτερου μέρους του Πλούταρχου στο πρωτότυπο — μια κειμενική μετάγγιση που διαμόρφωσε καθοριστικά την Υψηλή Αναγέννηση.

Προσωπογραφία του καρδιναλίου Βησσαρίωνος, Έλληνα λογίου και προστάτη των Βυζαντινών προσφύγων · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΛΑΥΡΕΝΤΙΟΥΠΟΛΙΤΙΚΑ

Ο Λαυρέντιος ο Μεγαλοπρεπής Κυβερνά τη Φλωρεντία

Ο Λαυρέντιος ντε' Μέντιτσι γίνεται de facto κυβερνήτης της Φλωρεντίας, προεδρεύοντας μιας χρυσής εποχής τέχνης, ποίησης και νεοπλατωνικής φιλοσοφίας.

Είκοσι ετών στον θάνατο του πατέρα του Πιέρο του Ποδαγρού, ο Λαυρέντιος κληρονόμησε όχι αξίωμα αλλά ένα δίκτυο πελατών, γάμων και τραπεζικών καταθέσεων που επέτρεπε στους Μεδίκους να ελέγχουν τις υποτιθέμενα δημοκρατικές αρχές μέσω προσεκτικά ρυθμισμένων εκλογών. Επιβίωσε της Συνωμοσίας των Πάτσι το 1478, κατά την οποία ο αδελφός του Τζουλιάνο δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας στον καθεδρικό, και μετέτρεψε το αποτυχημένο πραξικόπημα σε μόνιμη συσφίξη του καθεστώτος του. Διπλωματική ικανότητα — με πιο διάσημη τη μοναχική αποστολή του στη Νάπολη το 1479-80 για να αποσπάσει τον Φερράντε από την αντιφλωρεντινή συμμαχία — διαφύλαξε μια ιταλική ειρήνη που διήρκεσε ως το έτος του θανάτου του. Γύρω του συγκεντρώθηκαν η Πλατωνική Ακαδημία του Μαρσίλιο Φιτσίνο, η φιλολογική τόλμη του Άντζελο Πολιτσιάνο, ο συγκρητισμός του Πίκο ντελα Μιράντολα και ο νεαρός Μικελάντζελο, που έμενε στο σπίτι των Μεδίκων και έτρωγε στο τραπέζι του Λαυρέντιου. Η λαϊκή ποίηση που έγραψε ο ίδιος ο Λαυρέντιος, από το Canzoniere έως τα Καρναβαλικά Άσματα, βοήθησε να νομιμοποιηθεί η ιταλική γλώσσα ως λογοτεχνικό μέσο πλάι στη λατινική.

Προσωπογραφία του Λαυρέντιου ντε' Μέντιτσι, του Μεγαλοπρεπούς · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΠΟΤΤΙΤΣΕΛΙΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Ο Μποττιτσέλι Ζωγραφίζει τη Γέννηση της Αφροδίτης

Ο Σάντρο Μποττιτσέλι ολοκληρώνει τη Γέννηση της Αφροδίτης για τους Μεδίκους, συνταιριάζοντας την κλασική μυθολογία με τον χριστιανικό νεοπλατωνισμό.

Ζωγραφισμένη σε καμβά αντί για ξύλο — ασυνήθιστη επιλογή που ταίριαζε στο περιβάλλον βίλας για το οποίο πιθανότατα προοριζόταν — η Γέννηση της Αφροδίτης απεικονίζει τη θεά να φτάνει στις ακτές των Κυθήρων, φυσημένη από τους συμπλεγμένους ανέμους Ζέφυρο και Αύρα και υποδεχόμενη από μία Ώρα που της προσφέρει μανδύα κατάστικτο με άνθη. Η εικόνα εμπνέεται από περιγραφή ενός αρχαίου χαμένου πίνακα του Απελλή και από τις Στάντσε του Πολιτσιάνο, αλλά το φιλοσοφικό της νόημα ανήκει στον κύκλο του Μαρσίλιο Φιτσίνο, όπου η γυμνή Αφροδίτη εκπροσωπούσε την Humanitas, την ομορφιά της ψυχής που αφυπνίζεται στη θέαση της θείας αγάπης. Η προτίμηση του Μποττιτσέλι στο περίγραμμα έναντι της σκιάς, οι χλωμοί τόνοι του και η διακοσμητική γραμμικότητα των μαλλιών της θεάς ήταν ήδη ξεπερασμένα δίπλα στο κιαροσκούρο του Λεονάρντο, αλλά ακριβώς αυτή η ποιητική εξωπραγματικότητα έχει καταστήσει την εικόνα εμβληματική. Μαζί με την Άνοιξη εγκαινίασε την αναγεννησιακή ανακάλυψη της μυθολογικής ζωγραφικής και η ίδια παρ' ολίγον να χαθεί κατά την εποχή του Σαβοναρόλα, όταν, όπως λέγεται, ο Μποττιτσέλι μετανόησε για τους ειδωλολατρικούς του πίνακες.

Σάντρο Μποττιτσέλι, Η Γέννηση της Αφροδίτης, Πινακοθήκη Ουφίτσι, Φλωρεντία · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

Εκτέλεση του Σαβοναρόλα

Ο Δομινικανός μοναχός Τζιρόλαμο Σαβοναρόλα, που είχε κυβερνήσει τη Φλωρεντία ως ηθική δημοκρατία και είχε κάψει τις «ματαιότητες», απαγχονίζεται και καίγεται στην Πιάτσα ντελλα Σινιορία.

Όταν η γαλλική εισβολή του 1494 εκδίωξε τον Πιέρο ντε' Μέντιτσι, ο Σαβοναρόλα — ήδη διάσημος για τα αποκαλυπτικά κηρύγματά του στο Σαν Μάρκο — αναδύθηκε ως ο ηθικός εγγυητής μιας αποκατεστημένης φλωρεντινής δημοκρατίας, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση του Μεγάλου Συμβουλίου της κατά το βενετικό πρότυπο και προφητεύοντας ότι η Φλωρεντία θα γινόταν η Νέα Ιερουσαλήμ. Οι Πυρές των Ματαιοτήτων του 1497 και 1498, στις οποίες καθρέφτες, καλλυντικά, τραπέζια τυχερών παιγνίων και έργα κοσμικής τέχνης και λογοτεχνίας στοιβάχτηκαν σε πυρές στην Πιάτσα ντελλα Σινιορία, ήταν τα μεγάλα θεάματα της ηθικής του εκστρατείας. Ο πάπας Αλέξανδρος ΣΤ' Βοργίας, εξοργισμένος από τις καταγγελίες του Σαβοναρόλα για τη διαφθορά της Κουρίας και την άρνησή του να υπακούσει σε κλήση στη Ρώμη, τον αφόρισε το 1497 και πίεσε τη Σινιορία να δράσει. Απαξιωμένος από μια αποτυχημένη δίκη με δοκιμασία πυρός κατά την οποία τον είχαν προκαλέσει οι Φραγκισκανοί αντίπαλοί του, ο Σαβοναρόλα και δύο άλλοι Δομινικανοί υπέστησαν βασανιστήρια ώσπου να ομολογήσουν, απαγχονίστηκαν από ενιαίο σταυρόσχημο ικρίωμα και τα σώματά τους κάηκαν στο ίδιο σημείο όπου είχαν καεί οι ματαιότητες· οι στάχτες ρίχτηκαν στον Άρνο για να μην προσκυνηθούν ως λείψανα.

Ανώνυμος πίνακας της εκτέλεσης του Σαβοναρόλα στην Πιάτσα ντελλα Σινιορία, π. 1498 · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΥΨΗΛΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Ο Λεονάρντο Ξεκινά τη Μόνα Λίζα

Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι αρχίζει το πορτρέτο της Λίζα Γκεραρντίνι, δουλεύοντάς το για χρόνια· γίνεται ο πιο διάσημος πίνακας της δυτικής τέχνης.

Λεονάρντο ντα Βίντσι, Μόνα Λίζα, Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΚΑΠΕΛΑ ΣΙΞΤΙΝΑΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

Ο Μικελάντζελο Ξεκινά την Οροφή της Καπέλα Σιξτίνα

Ο πάπας Ιούλιος Β' αναθέτει στον Μικελάντζελο Μπουοναρότι τη ζωγραφική της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα· εργάζεται τέσσερα χρόνια για να την ολοκληρώσει.

Μικελάντζελο, Η Δημιουργία του Αδάμ, οροφή της Καπέλας Σιξτίνας, Βατικανό · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗΠΟΛΙΤΙΚΑ

Ο Μακιαβέλι Γράφει τον Ηγεμόνα

Ο Νικολό Μακιαβέλι, εξόριστος από τη φλωρεντινή πολιτική, συνθέτει τον Ηγεμόνα, θεμελιώνοντας τη σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία.

Όταν οι Μέδικοι επέστρεψαν στη Φλωρεντία το 1512, εκκαθάρισαν τη γραμματεία της δημοκρατίας στην οποία ο Μακιαβέλι είχε υπηρετήσει επί δεκατέσσερα χρόνια· βασανίστηκε με την υποψία συνωμοσίας και περιορίστηκε στο μικρό αγρόκτημά του στον Σαν Αντρέα ιν Περκουσίνα. Εκεί, στην περίφημη επιστολή του προς τον Φραντσέσκο Βεττόρι του Δεκεμβρίου 1513, περιέγραφε πώς άλλαζε κάθε βράδυ τα λασπωμένα καθημερινά του ρούχα για να εισέλθει στο γραφείο του «ως εις τας αυλάς των αρχαίων», οι οποίοι απαντούσαν στις ερωτήσεις του περί πολιτικής τέχνης. Το αποτέλεσμα ήταν ο Ηγεμών, μια σύντομη και αδυσώπητη πραγματεία αφιερωμένη πρώτα στον Τζουλιάνο και έπειτα στον Λαυρέντιο ντε' Μέντιτσι, με την ελπίδα ανάκτησης μιας θέσης. Αποσπώντας την πολιτική ανάλυση από τη χριστιανική ηθική θεολογία και την αριστοτελική ηθική των αρετών, αντιμετωπίζοντας το κράτος ως όργανο που απαιτεί ηθική διαφορετική από τον ιδιωτικό βίο, και αντλώντας εξίσου από τα αρχαία παραδείγματα και από σύγχρονες μορφές όπως ο Καίσαρ Βοργίας, ο Μακιαβέλι έθεσε την ατζέντα της νεότερης πολιτικής σκέψης. Το βιβλίο κυκλοφόρησε σε χειρόγραφα και τελικά τυπώθηκε το 1532, μετά τον θάνατό του· τοποθετημένο στον Index των Απαγορευμένων Βιβλίων το 1559, παρέμεινε το απαραίτητο εγχειρίδιο του ευρωπαϊκού λόγου του κράτους.

Σάντι ντι Τίτο, μεταθανάτια προσωπογραφία του Νικολό Μακιαβέλι, Παλάτσο Βέκιο, Φλωρεντία · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ

Λεηλασία της Ρώμης από τα Αυτοκρατορικά Στρατεύματα

Στασιάζοντα στρατεύματα του Καρόλου Ε' λεηλατούν τη Ρώμη, καταστρέφοντας την πόλη και σηματοδοτώντας παραδοσιακά το τέλος της Υψηλής Αναγέννησης στην Ιταλία.

Ένας αυτοκρατορικός στρατός από απλήρωτους Ισπανούς βετεράνους και Γερμανούς Λάντσκνεχτ υπό τον Κάρολο ντε Μπουρμπόν, πολλοί από τους οποίους ήταν Λουθηρανοί για τους οποίους η Ρώμη ήταν η έδρα του Αντιχρίστου, βάδισαν εναντίον της πόλης όταν ο διοικητής τους δεν μπορούσε πλέον να τους τρέφει ή να τους συγκρατήσει. Ο Μπουρμπόν σκοτώθηκε ενώ σκαρφάλωνε στα τείχη στις 6 Μαΐου — ο Μπενβενούτο Τσελίνι ισχυρίστηκε ότι η μοιραία βολή αρκεβουζίου ήταν δική του — και το ακέφαλο στράτευμα εισέβαλε στην πόλη. Ο πάπας Κλήμης Ζ', από τους Μεδίκους, κατέφυγε μέσω του καλυμμένου διαδρόμου passetto στο Κάστρο του Αγίου Αγγέλου, ενώ η Ελβετική Φρουρά του εξοντώθηκε στα σκαλιά του Αγίου Πέτρου. Επί οκτώ ημέρες, και διακεκομμένα επί μήνες μετά, οι στρατιώτες σκότωναν, βίαζαν, εκβίαζαν λύτρα από καρδιναλίους, βεβήλωναν ναούς, έλιωναν παπικές τιάρες και μείωσαν τον πληθυσμό της Ρώμης από περίπου πενήντα πέντε χιλιάδες σε δέκα χιλιάδες. Ο Έρασμος, ουδόλως φίλος της Κουρίας, έγραψε ότι η πόλη δεν είχε λεηλατηθεί αλλά εξαφανιστεί· οι ουμανιστές σε όλη την Ευρώπη ερμήνευσαν την καταστροφή ως θεία κρίση και ως συμβολικό τέλος της Ιταλικής Υψηλής Αναγέννησης, σκορπώντας τους επιζώντες καλλιτέχνες της — τον Παρμιτζανίνο, τον Ρόσσο Φιορεντίνο, τον Σεμπαστιάνο ντελ Πιόμπο — στις αυλές της βόρειας Ιταλίας και της Γαλλίας.

Γιοχάνες Λίνγκελμπαχ, Η Λεηλασία της Ρώμης του 1527, δέκατος έβδομος αιώνας · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΥΣΤΕΡΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Θάνατος του Μικελάντζελο

Ο Μικελάντζελο Μπουοναρότι πεθαίνει στη Ρώμη σε ηλικία 88 ετών, έχοντας διαμορφώσει έναν αιώνα τέχνης από την Πιετά έως τον τρούλο του Αγίου Πέτρου.

Οι τελευταίες δεκαετίες του Μικελάντζελο είχαν αφιερωθεί στην αρχιτεκτονική και την ευσέβεια. Διορισμένος αρχιτέκτονας του Αγίου Πέτρου το 1547 παρά τη θέλησή του, αρνήθηκε αμοιβή και εργαζόταν ως τα τέλη της ογδοηκοστής δεκαετίας του βίου του αναθεωρώντας το σχέδιο του Μπραμάντε, απλοποιώντας τους πεσσούς της διασταύρωσης και σχεδιάζοντας τον μεγάλο ημισφαιρικό τρούλο, του οποίου το τύμπανο είδε να ανεγείρεται αλλά του οποίου ο θόλος ολοκληρώθηκε μόνο μετά τον θάνατό του από τον Τζάκομο ντέλλα Πόρτα. Δεν λάξευσε τίποτε προς πώληση τα τελευταία του χρόνια, εργαζόμενος αντ' αυτού στη Ρονταντίνι Πιετά, ένα ημιτελές, κατακερματισμένο, ονειρώδες γλυπτό που εξακολουθούσε να λαξεύει έξι ημέρες πριν πεθάνει. Απεβίωσε στο σπίτι του στο Μάτσελ ντε' Κόρβι στις 18 Φεβρουαρίου 1564, παρουσία του μαθητή του Ντανιέλε ντα Βολτέρρα και του υπηρέτη του. Ο Κοσίμος Α' ντε' Μέντιτσι μετέφερε λαθραία τη σορό από τη Ρώμη για να παρακάμψει τις παπικές διεκδικήσεις και την έθαψε με εξαιρετικές δημόσιες τιμές στη Σάντα Κρότσε, όπου ο Βαζάρι επέβλεψε τάφο διακοσμημένο με μορφές της Ζωγραφικής, της Γλυπτικής και της Αρχιτεκτονικής — αναγνώριση ότι ο Μικελάντζελο είχε ασκήσει και τις τρεις στο ανώτατο επίπεδο σε μία και μόνη ζωή.

Ντανιέλε ντα Βολτέρρα, Προσωπογραφία του Μικελάντζελο Μπουοναρότι · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3

ΤΕΛΟΣ ΜΙΑΣ ΕΠΟΧΗΣΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

Καύση του Τζορντάνο Μπρούνο στη Ρώμη

Ο φιλόσοφος Τζορντάνο Μπρούνο καίγεται στην πυρά στο Κάμπο ντε' Φιόρι ως αιρετικός, στιγμή που συχνά θεωρείται ως το τέλος της Ιταλικής Αναγέννησης.

Αποστάτης Δομινικανός, που είχε περιπλανηθεί στη Γενεύη, το Παρίσι, το Λονδίνο, τη Βιτεμβέργη και την Πράγα, ο Μπρούνο συγχώνευσε την κοπερνίκεια αστρονομία με τον ερμητικό και νεοπλατωνικό μυστικισμό σε ένα όραμα άπειρου σύμπαντος γεμάτου με αμέτρητους κατοικημένους κόσμους, όπου ο Θεός ήταν εμμενής ψυχή παρά υπερβατικός δημιουργός. Δελεασμένος να επιστρέψει στην Ιταλία το 1591 από τον Βενετσιάνο πατρίκιο Τζοβάνι Μοτσενίγκο, που έπειτα τον κατήγγειλε στην Ιερά Εξέταση, πέρασε επτά χρόνια στα ρωμαϊκά μπουντρούμια ανακρινόμενος από τον καρδινάλιο Ρομπέρτο Μπελλαρμίνο. Οι κατηγορίες που τελικά τον σκότωσαν δεν αφορούσαν τον ηλιοκεντρισμό αλλά την Τριάδα, τη Σάρκωση, την αθάνατη ψυχή και την ύπαρξη πολλαπλών κόσμων. Αρνούμενος να ανακαλέσει, καταδικάστηκε στις 8 Φεβρουαρίου 1600 και οδηγήθηκε εννέα ημέρες αργότερα στο Κάμπο ντε' Φιόρι, όπου του δέθηκε η γλώσσα για να μην εκστομίζει άλλες βλασφημίες και κάηκε ζωντανός. Το μνημείο του δεκάτου ενάτου αιώνα που στέκει σήμερα στο σημείο τον μετέτρεψε σε μάρτυρα της ελεύθερης σκέψης· όποιο και αν είναι το ακριβές περιεχόμενο των πεποιθήσεών του, η εκτέλεσή του στέκει ως ζοφερή κατακλείδα της ανοιχτής διανοητικής ζύμωσης της Ιταλικής Αναγέννησης.

Άγαλμα του Τζορντάνο Μπρούνο από τον Έττορε Φερράρι, Κάμπο ντε' Φιόρι, Ρώμη · Wikimedia Commons (public domain)

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΑΛΛΟΥ · 3